“ผลิตไฟใช้เอง” โจทย์ใหม่ PDP2026 สนพ.ชี้โครงสร้างไฟฟ้าไทยเปลี่ยน เร่งปรับระบบรับพลังงานหมุนเวียน

 

สนพ.จับตาการผลิตไฟฟ้าใช้เองเพิ่มขึ้น หลังต้นทุนเทคโนโลยีพลังงานหมุนเวียนเปิดทางให้ภาคธุรกิจ หน่วยงาน และประชาชนพึ่งพาไฟจากระบบส่วนกลางลดลง ชี้เป็นตัวแปรสำคัญในการจัดทำ PDP2026 ทั้งการพยากรณ์ความต้องการไฟฟ้า กำลังผลิตสำรอง และระบบสายส่ง พร้อมศึกษากรณี Solar Floating ฐานทัพเรือสัตหีบ ขนาด 5.03 เมกะวัตต์

โครงสร้างระบบไฟฟ้าไทยกำลังเข้าสู่ช่วงเปลี่ยนผ่าน จากระบบที่มีโรงไฟฟ้าขนาดใหญ่เป็นแหล่งผลิตหลักและส่งไฟฟ้าผ่านโครงข่ายไปยังผู้ใช้ ไปสู่ระบบที่ผู้ใช้ไฟฟ้าสามารถเป็น “ผู้ผลิต” ได้ในเวลาเดียวกัน โดยเฉพาะการติดตั้งพลังงานแสงอาทิตย์เพื่อผลิตไฟฟ้าใช้เอง

แนวโน้มดังกล่าวกำลังกลายเป็นหนึ่งในโจทย์สำคัญของการจัดทำแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าของประเทศไทยฉบับใหม่ หรือ PDP2026 เพราะเมื่อความต้องการซื้อไฟฟ้าจากระบบเปลี่ยนไป การวางแผนสร้างโรงไฟฟ้า ระบบสายส่ง รวมถึงระดับกำลังผลิตสำรองของประเทศก็จำเป็นต้องปรับตาม

ล่าสุด สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.) กระทรวงพลังงาน นำคณะผู้บริหาร เจ้าหน้าที่ และสื่อมวลชน ลงพื้นที่ศึกษาโครงการผลิตไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์แบบติดตั้งบนทุ่นลอยน้ำ หรือ Solar Floating บริเวณอ่างเก็บน้ำหนองไก่เตี้ย ฐานทัพเรือสัตหีบ จังหวัดชลบุรี เพื่อใช้เป็นกรณีศึกษารูปแบบการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนสำหรับใช้ภายในพื้นที่

 

ผลิตไฟเองมากขึ้น เปลี่ยนโจทย์วางแผนไฟฟ้า

นายวัฒนพงษ์ คุโรวาท ผู้อำนวยการสำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน กล่าวว่า ระบบไฟฟ้าไทยกำลังเผชิญการเปลี่ยนแปลงทั้งจากเทคโนโลยีและพฤติกรรมของผู้ใช้ไฟฟ้า จากเดิมที่พึ่งพาไฟฟ้าจากระบบส่วนกลางเป็นหลัก ไปสู่การที่หน่วยงาน ภาคธุรกิจ และประชาชนสามารถผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนเพื่อใช้เองได้มากขึ้น

การเปลี่ยนแปลงนี้มีผลโดยตรงต่อการคาดการณ์ความต้องการไฟฟ้าของประเทศ เพราะปริมาณไฟฟ้าที่ผู้ใช้ต้องซื้อจากระบบอาจลดลงหรือเปลี่ยนแปลงไปในแต่ละช่วงเวลา ส่งผลต่อเนื่องถึงการวางแผนกำลังผลิต โรงไฟฟ้า ระบบสายส่ง และระดับกำลังผลิตสำรองที่เหมาะสม

โจทย์ของ PDP2026 จึงไม่ใช่เพียงการประเมินว่าอนาคตประเทศไทยต้องใช้ไฟฟ้าเพิ่มขึ้นเท่าใด แต่ต้องประเมินด้วยว่า ไฟฟ้าส่วนใดจะมาจากระบบส่วนกลาง และส่วนใดจะถูกผลิตขึ้นใช้เอง รวมถึงระบบจะต้องเตรียมกำลังผลิตไว้มากน้อยเพียงใดเพื่อรองรับช่วงที่พลังงานหมุนเวียนผลิตไฟฟ้าไม่ได้

“การจัดทำ PDP2026 ต้องพิจารณาว่ารูปแบบการผลิตและใช้ไฟฟ้ากำลังเปลี่ยนไปอย่างไร เมื่อผู้ใช้ไฟฟ้าผลิตไฟฟ้าใช้เองมากขึ้น ความต้องการไฟฟ้าจากระบบในแต่ละช่วงเวลามีการเปลี่ยนแปลง อย่างไรก็ตาม ต้องคำนึงถึงความมั่นคงและพร้อมรองรับในช่วงที่พลังงานหมุนเวียนไม่สามารถผลิตได้” นายวัฒนพงษ์กล่าว

สนพ.มองว่า PDP2026 จะต้องสร้างสมดุลระหว่าง 3 ด้านสำคัญ ได้แก่ ความมั่นคงของระบบไฟฟ้า ต้นทุนที่เหมาะสม และการเพิ่มสัดส่วนพลังงานสะอาด เพื่อให้สอดคล้องกับการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำและเป้าหมาย Net Zero ของประเทศภายในปี 2050

Solar Floating 5.03 MW กรณีศึกษาผลิตไฟใช้เอง

สำหรับโครงการ Solar Floating ที่อ่างเก็บน้ำหนองไก่เตี้ย เป็นความร่วมมือระหว่างกองทัพเรือกับบริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) มีกำลังผลิตติดตั้ง 5.03 เมกะวัตต์

จุดสำคัญของโครงการอยู่ที่รูปแบบการบริหารไฟฟ้า โดยไฟที่ผลิตจากโซลาร์จะจ่ายเข้าสู่ระบบไฟฟ้าเดิมของฐานทัพเรือสัตหีบเพื่อใช้ภายในพื้นที่ และควบคุมกำลังผลิตไม่ให้เกินความต้องการใช้ไฟฟ้า

 

โครงการมีกำหนดเริ่มจ่ายไฟในไตรมาสแรกปี 2570 คาดว่าจะช่วยลดค่าไฟฟ้าเฉลี่ยประมาณ 6.35 ล้านบาทต่อปี และลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ประมาณ 82,000 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าตลอดอายุโครงการ

แม้โครงการนี้ไม่ได้อยู่ภายใต้การดำเนินงานของกระทรวงพลังงาน แต่ สนพ.นำมาใช้เป็นกรณีศึกษาถึงแนวโน้มการผลิตไฟฟ้าใช้เอง ซึ่งมีโอกาสเพิ่มขึ้นตามการขยายตัวของพลังงานหมุนเวียน

ระบบหลักยังต้องพร้อม เมื่อแดดไม่มี-ผลิตไฟไม่ได้

อีกด้านหนึ่ง การเพิ่มขึ้นของการผลิตไฟฟ้าใช้เองไม่ได้หมายความว่าความจำเป็นของระบบไฟฟ้าส่วนกลางจะหมดไป เนื่องจากพลังงานแสงอาทิตย์และพลังงานหมุนเวียนบางประเภทมีข้อจำกัดด้านความไม่แน่นอนของการผลิต

ในช่วงที่ไม่มีแสงแดดหรือผลิตไฟฟ้าได้ไม่เพียงพอ ผู้ใช้ยังต้องกลับมาพึ่งพาไฟฟ้าจากระบบหลัก ทำให้การวางแผนในอนาคตต้องตอบโจทย์ทั้งการรองรับพลังงานหมุนเวียนที่เพิ่มขึ้น และการรักษากำลังผลิตที่พร้อมจ่ายไฟเมื่อระบบต้องการ

ประเด็นดังกล่าวทำให้การพัฒนา Smart Grid ระบบกักเก็บพลังงาน และการเพิ่มความยืดหยุ่นของโครงข่ายไฟฟ้า มีบทบาทมากขึ้นในการวางโครงสร้างระบบไฟฟ้าในอนาคต รวมถึงการกำหนดระดับกำลังผลิตสำรองให้สอดคล้องกับรูปแบบการผลิตและใช้ไฟฟ้าที่เปลี่ยนไป

ดังนั้น สิ่งที่ PDP2026 ต้องตอบให้ชัดจึงไม่ใช่เพียงว่า ประเทศไทยต้องสร้างกำลังผลิตไฟฟ้าเพิ่มอีกเท่าใด แต่ต้องวางโครงสร้างระบบไฟฟ้าให้รองรับโลกที่ผู้ใช้ไฟฟ้าจำนวนมากขึ้นสามารถผลิตไฟใช้เอง ขณะที่ระบบส่วนกลางยังต้องมีความพร้อมและมั่นคงในช่วงที่พลังงานหมุนเวียนไม่สามารถผลิตไฟฟ้าได้

ภายหลังการศึกษาดูงาน คณะผู้บริหาร เจ้าหน้าที่ และสื่อมวลชนได้เข้ารับฟังการบรรยายภารกิจอนุรักษ์และฟื้นฟูเต่าทะเล ณ ศูนย์อนุรักษ์พันธุ์เต่าทะเล กองทัพเรือ และร่วมปล่อยลูกเต่าทะเลคืนสู่ธรรมชาติ