สอน. ดัน “ใบอ้อย” สร้างรายได้ใหม่เกษตรกร ปั้นพลังงาน–สิ่งทอรับตลาดคาร์บอนต่ำ ตั้งเป้าคุมอ้อยเผาไม่เกิน 5%

สอน. ปักหมุดกาญจนบุรี เดินหน้าเปลี่ยนใบอ้อยจากวัสดุเหลือทิ้งเป็นสินค้าเศรษฐกิจ ทั้งพลังงานชีวมวลและเส้นใยสิ่งทอ หวังเพิ่มรายได้เกษตรกร พร้อมยกระดับอุตสาหกรรมน้ำตาลไทยรับกติกาการค้าโลกที่เข้มงวดด้านสิ่งแวดล้อม ตั้งเป้าคุมอ้อยเผาฤดูผลิต 2569/2570 ไม่เกิน 5% ดึงภาคเอกชนและนักวิจัยร่วมสร้างมูลค่าเพิ่มตลอดห่วงโซ่

นายใบน้อย สุวรรณชาตรี เลขาธิการสำนักงานคณะกรรมการอ้อยและน้ำตาลทราย (สอน.) เปิดเผยว่า กระทรวงอุตสาหกรรมเร่งปรับโครงสร้างอุตสาหกรรมอ้อยและน้ำตาลทรายสู่เศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) โดยมุ่งนำใบอ้อยและวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรมาสร้างมูลค่าเพิ่ม ทั้งการผลิตพลังงานชีวมวลและพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ เพื่อเพิ่มรายได้ให้เกษตรกร ควบคู่กับการลดการเผาอ้อยและยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันของน้ำตาลไทยในตลาดโลก

ล่าสุด สอน. จัดเวที “พลิกโฉมใบอ้อยสู่นวัตกรรมรักษ์โลก” ที่จังหวัดกาญจนบุรี โดยมีผู้แทนสหภาพยุโรป กลุ่มมิตรผล และนักวิจัยด้านสิ่งทอ ร่วมแลกเปลี่ยนแนวทางนำเศษวัสดุจากไร่อ้อยมาใช้ประโยชน์เชิงเศรษฐกิจ รองรับความต้องการสินค้าและห่วงโซ่การผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม

คุมอ้อยเผาไม่เกิน 5% รับฤดูหีบใหม่

นายใบน้อยกล่าวว่า ฤดูการผลิต 2569/2570 กระทรวงอุตสาหกรรมและคณะกรรมการอ้อยและน้ำตาลทราย (กอน.) เตรียมกำหนดเพดานรับอ้อยเผาเข้าโรงงานไม่เกิน 15% ต่อวัน เพื่อควบคุมสัดส่วนอ้อยเผาตลอดฤดูไม่ให้เกิน 5% จากฤดูการผลิตที่ผ่านมาอยู่ที่ 3.8%

พร้อมกันนี้ จะปรับปรุงเกณฑ์คุณภาพอ้อยเพื่อจูงใจให้เกษตรกรส่งอ้อยสดสะอาดเข้าโรงงาน เพิ่มคุณภาพและค่าความหวาน (C.C.S.) รวมถึงผลักดันให้กองทุนอ้อยและน้ำตาลทรายเป็นกลไกสนับสนุนการตัดอ้อยสดในระยะยาว

ทั้งนี้ การลดเผาอ้อยไม่ได้มีเป้าหมายเพียงแก้ปัญหาฝุ่น PM2.5 แต่ยังเกี่ยวข้องกับความสามารถในการแข่งขันของอุตสาหกรรมน้ำตาลไทย เนื่องจากตลาดต่างประเทศให้ความสำคัญกับการผลิตที่ลดการปล่อยคาร์บอนและสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้มากขึ้น

“การนำใบและยอดอ้อยมาใช้ประโยชน์แทนการเผา จะช่วยให้เกษตรกรมีรายได้อีกทางหนึ่ง ขณะเดียวกันยังช่วยลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และเพิ่มโอกาสแข่งขันในตลาดที่ให้ความสำคัญกับสินค้าคาร์บอนต่ำ” นายใบน้อยกล่าว

     

ยุโรปชูเกษตรยั่งยืน มิตรผลรับซื้อใบอ้อยผลิตไฟฟ้า

ด้านนายสาโรช ศรีใส ผู้จัดการโครงการ คณะผู้แทนสหภาพยุโรปประจำประเทศไทย กล่าวว่า สหภาพยุโรปให้ความสำคัญกับเกษตรกรรมยั่งยืน การใช้ประโยชน์จากชีวมวล และระบบตรวจสอบย้อนกลับ โดยเฉพาะประเด็นการไม่ทำลายป่าและการลดการเผาในภาคเกษตร

การนำใบอ้อยและเศษวัสดุเหลือใช้ไปผลิตพลังงานชีวมวล ไบโอมีเทน หรือปุ๋ยอินทรีย์ จึงเป็นแนวทางที่ช่วยลดของเสียและเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจ อีกทั้งยังช่วยยกระดับห่วงโซ่อุปทานของไทยให้สอดคล้องกับความต้องการของตลาดยุโรป

ขณะที่นายวิรัตน์ ทวีปิยมาภรณ์ ผู้จัดการฝ่ายนโยบายอุตสาหกรรม กลุ่มมิตรผล กล่าวว่า บริษัทนำแนวคิด Zero Waste มาใช้ในกระบวนการผลิต โดยรับซื้อใบอ้อยและเศษวัสดุทางการเกษตรจากชาวไร่ เพื่อนำไปเป็นเชื้อเพลิงในโรงไฟฟ้าชีวมวล ผลิตไฟฟ้าและไอน้ำใช้ในโรงงาน ส่วนไฟฟ้าที่เหลือจำหน่ายเข้าสู่ระบบ

แนวทางดังกล่าวช่วยสร้างตลาดรองรับใบอ้อย ลดแรงจูงใจในการเผา และเพิ่มช่องทางรายได้ให้เกษตรกร นอกเหนือจากการขายผลผลิตอ้อยให้โรงงานน้ำตาล

วิจัยเส้นใยใบอ้อย ต่อยอดสินค้าแฟชั่นเพิ่มมูลค่า

นอกจากการผลิตพลังงาน ใบอ้อยยังสามารถพัฒนาเป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมสิ่งทอได้ โดย ผศ.ดร.ศรัณย์ จันทร์แก้ว อาจารย์ประจำสาขาวิชาออกแบบผลิตภัณฑ์สิ่งทอ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร เปิดเผยว่า ได้พัฒนากระบวนการสกัดเส้นใยจากใบอ้อย ภายใต้ทุนสนับสนุนจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) และได้รับรางวัลเหรียญทองแดงจากงาน Taiwan Innotech Expo 2024

กระบวนการผลิตเริ่มจากนำใบอ้อยสดมาหมักด้วยน้ำหมักชีวภาพประมาณ 4 เดือน ก่อนสกัดเป็นเส้นใย โดยใบอ้อยสด 10 กิโลกรัม สามารถผลิตเส้นใยได้ประมาณ 1.5 กิโลกรัม จากนั้นนำไปปั่นด้ายและทอเป็นผลิตภัณฑ์แฟชั่นและไลฟ์สไตล์ เช่น เสื้อผ้า หมวก และกระเป๋า ภายใต้แบรนด์ “NATHA”

ปัจจุบันมีการถ่ายทอดองค์ความรู้ให้กลุ่มวิสาหกิจชุมชน เพื่อเปิดโอกาสสร้างอาชีพและรายได้จากวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร

เปลี่ยนใบอ้อยเป็นรายได้ โจทย์ใหม่อุตสาหกรรมน้ำตาลไทย

นายใบน้อยกล่าวว่า ทิศทางอุตสาหกรรมอ้อยและน้ำตาลทรายไทยจากนี้ต้องเดินหน้าทั้งการลดต้นทุน เพิ่มประสิทธิภาพการผลิต และสร้างมูลค่าเพิ่มจากวัสดุเหลือใช้ โดยเฉพาะใบอ้อยที่สามารถต่อยอดได้ตั้งแต่พลังงานทดแทนไปจนถึงผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมมูลค่าสูง

อย่างไรก็ตาม ความท้าทายสำคัญอยู่ที่การพัฒนาระบบรวบรวมใบอ้อย การสร้างตลาดรองรับ และการทำให้เกษตรกรได้รับผลตอบแทนที่คุ้มค่า เพื่อให้การลดเผาเกิดขึ้นได้อย่างต่อเนื่อง

การเปลี่ยนใบอ้อยจากวัสดุที่เคยถูกเผาทิ้งให้กลายเป็นสินค้าสร้างรายได้ จึงเป็นอีกแนวทางสำคัญในการปรับตัวของอุตสาหกรรมน้ำตาลไทย ท่ามกลางการแข่งขันและมาตรฐานสิ่งแวดล้อมของตลาดโลกที่เข้มงวดขึ้น